ARGIAREN PROPIETATEA: ERREFRAKZIOA

Argia ingurune batetik bestera igarotzen denean eta abiadura aldatzen zaionean, norabidea ere aldatu egiten zaio abiadura-aldaketaren ondorioz gertatzen den argi-izpien desbideratzeari errefrakzioa deritzo. Argiaren propietate hau dela-eta, uretan dauden objektuak lekuz aldatuta edo deformatua dirudi. OIER I.

EUSKARAZKO PRENTSA IDATZIA

Euskara hutsez idatzitako lehen egunkaria Uscal Herrico Gaseta izan zen. Ipar Euskal herrian argitaratu zen 1848tik aurrera, Agosti Xahoren zuzendaritzapean. Ondoren, Gerra Zibilaren garaian, Eguna kazeta kaleratu zen 1937ko urtarrila eta ekainaren artean. Bitarte horretan euskarazko hainbat aldizkarik ere ikusi zuten argia: Euskalzale (1897), Ibaizabal (1902), Euskaldun Ona, (1902), Argia (1921).

Gerra Zibilaren garaituk, euskara hutsez egindako lehen egunkaria Euskaldunon Egunkaria izan zen. 1990etik 2003ra bitartean argitaratu zen eta urte horretan Berria egunkariak hartu zuen bere lekua. Horrez gain, era askotako gaiei buruzko hainbat euskarazko aldizkari daude XXI. Mende onen hasieran.UXUE.

INDUSTRIALIZAZIOA EUSKAL HERRIAN

Euskal Herrian, industrializazioa Bilbon hasi bazen ere, zabaltzen joan zen. Handik Hego Euskal Herrira zabaldu zen, Bizkaia eta Gipuzkoara, eta ondoren, Araba eta Nafarroako hiriburuen inguruetara. Baionan daude Euskal Herriko industriagune handienak eta garrantzitsuenak. Bizkako industrializazioaren ondoren, industria, nahiko azkar garatu zen Gipuzkoan, horregatik papergintza izan zen lehenengoetakoa. Ur asko behar zutenez, industriak ibaien ertzeetan kokatu ziren. Industria mekanikoak eta armagintzak, garrantzitsuak izan ziren Gipuzkoan, eta zementuaren industria ere Zumaia, Lemoa eta Olatzagutia herrietan. Iruñea eta Gasteiz ingurukoak dira industriagune berrienak eta baita biak elkartzen dituen bide ertzeko Sakanakoak ere.

OIHANE

 

INDUSTRIA IRAULTZA

Ardatz kronologikoan azkeneko 21.000 urte irudikatzen dira:Historia, 5.500 urte ( K.a. 3500 ingurukoak baitira lehengo idatziak) eta Historiaurrea ( gainerako guztia ).

Historiaurrea bi zatitan banatuta dago: Neolitoa ( Asiako zenbait lekutan K.a. aurretik 7.000 inguruan hasi zen ) eta Paleolitoa ( aintzinagoa).

Historian ,berriz aro hauek bereiziko ditugu : Aintzinaroa , Erdi Aroa, Aro modernoa eta Aro Garaikidea.

Mendeetan zehar, gizakion bizitzeko eran bi aldaketa narbarmen izan direla esan ohi da, bi iraultza haundi:

Neolito garaikoa eta XVIII eta XIX mendeko Industria Irautza. NAROA.Z

PLANO INKLINATUA EDO ARRANPA

Gauza pisitsuak altsatzeko edo jeisteko erabiltzen da. Plano inklinatua eskailerak igotzeko eta bideetako maldak igotzeko edo jeisteko erabiltzen da. NAROA O.

UKIMENA

Gure organismoaren organorik zabalena da larruazala. Bost funtzio nagusi betetzen ditu:

1-Gorputzeko beste organoak eutsi eta gorputza kanpoko erasoetatik babestu.

2-Gorputzeko tenperatura kalkulatu, izerdi-guruinekin eta odol-basoekin.

3-Hainbat zentsazio nabaritu.Larruazalaren bidez sumatzen baititugu.

4-Larruazalak zikinkeriak botatzen ditu izerdiaren bidez.

5-Poroen bidez arnasa hartzen du gorputzak, neurri txiki batean bakarrik izanik ere. Eta ez du lodiera berdina azalenean: betazalean fina eta oinazpietan lodia berriz.

Larruazala bi geruzak osatuta dago: dermisa eta epidermisa. EGOITZ.

IRAITZ-APARATUA HONDAKINAK KANPORATZEKO

Nutrienteak erreketaren ondorioz sortzen diren eta odolak garraiatzen dituen hondakinak kanporatzeko iraitz-aparatua dugu. Iraizketan parte hartzen duten organo nagusiak honako hauek dira: giltzurrunak eta maskuria. Izerdiaren bidez kanporatzen ditugu hainbat substantzia. SAIOA.